Mulleres lavando volframio en Vilagarcía, no 43

O proxecto é froito da colaboración entre a empresa de xestión cultural Alicerce, que estivo representada no acto por Leonardo González Pérez, e o LAPA IEGPS CSIC, que representou Xurxo M. Ayán Vila, ambos os dous investigadores principais do proxecto. Está financiado pola Dirección Xeral de Investigación, Desenvolvemento e Innovación (I+D+i) da Consellaría de Economía e Industria da Xunta, e desenvolverase entre os anos 2009-2011.

O estudo enmárcase na liña de investigación do CSIC sobre arqueoloxía do pasado contemporáneo, na que xa se elaboraron traballos a paisaxe da guerrilla antifranquista ou a arquitectura dos campos de concentración durante a guerra civil. O proxecto quere profundar no estudo da explotación intensiva do mineral de volframio nos sete concellos que conforman a península do Barbanza coincidindo co inicio da II Guerra Mundial e co fin da Guerra de Corea.

"Neses anos, a explotación de mineral de volframio foi un factor estratéxico na industria armamentística dos participantes nas contendas", explica Leonardo González. "A península do Barbanza converteuse nesa época nun referente da explotación mineira do territorio galego, nun escenario privilexiado do imparábel furor mineiro e das ideas e vindas de axentes alemáns e da contraespionaxe británica".

En canto á metodoloxía, González explica: "a través dun enfoque multidisciplinar en que se combinarán achegas de especialistas de diversas disciplinas realizaremos unha revisión bibliográfica e de arquivo da documentación relativa á minería de volframio; faremos prospeccións polo territorio para analizar a pegada arqueolóxica e entrevistaremos a persoas da zona que traballasen nas minas ou que vivisen directamente ese momento histórico".

Investigación pioneira

Xurxo Ayán, pola súa banda, destacou o carácter pioneiro desta investigación, que ten as súas orixes no proxecto de escavación dos castros de Neixón (2003-2008), e o exemplo de colaboración entre a empresa privada e departamentos universitarios no campo das ciencias sociais. Preténdese "reconstruír a paisaxe da Modernidade xerada neses anos na zona, a través da análise da materialidade e a historia oral, para elaborar novos relatos sobre un pasado en que se mesturan campos de concentración, a guerrilla antifranquista, a loita obreira ou a 2ª Guerra Mundial".

Mais tamén, indicou Ayán, ha realizarse "unha investigación histórica integral en que se consultarán documentos inéditos de arquivos galegos, estatais e estranxeiros, coma a Biblioteca do Congreso de Ou.S.A. ou arquivos do Goberno británico". Así e todo, salientou "nesta investigación terá un papel determinante o factor humano, as experiencias vitais e as historias de vida das comunidades locais que formaron parte deste período histórico no Barbanza".

Os resultados que se obteñan neste proxecto servirán de base para elaborar un estudo comparativo da explotación de volframio na península do Barbanza con outras áreas do noroeste peninsular (Santa Comba, Valdeorras, O Bierzo, tras-os-Montes), un estudo "amplo e integrado sen precedentes na historiografía e na arqueoloxía española". Contarase con Alfredo González Ruibal e Pedro Fermín Maguire, membros do equipo de investigación que desenvolveu escavacións nas trincheiras da guerra civil da Cidade Universitaria de Madrid.

Os resultados das investigacións van crear a materia prima necesaria para a futura divulgación cultural e explotación turística da industria do volframio na comarca do Barbanza. "Tratarase dun proxecto de referencia para continuar aumentando o coñecemento global da explotación do volframio en Galicia (Santa Comba, Valdeorras, Vila de Cruces), quedando a porta aberta a proxectos transversais con outras zonas españolas (León e Salamanca), ou transfronteirizos entre Galicia e Portugal", conclúe Ayán.