Fillo dunha familia labrega, o poeta que naceu como Eugenio Novoneyra no Courel o 19 de xaneiro 1930 tivo como principal referente físico a paisaxe montesía do Courel. O poeta tomou contacto coas letras sendo estudante de bacharelato. Nesa época coñeceu a Manuel María, co que frecuentou o trato de intelectuais da xeración anterior, como Luís Pimentel, Ánxel Fole, Celestino Fernández de la Vega. Con 19 anos, trasladouse a Madrid onde se matriculou na Facultade de Filosofía e Letras e regresou en 1951 para facer o servizo militar.

Por mor dunha pleuresía que o tivo a un paso da morte, entre 1953 e 1962 Uxío Novoneyra volveu vivir no Courel. Nesta obrigada reclusión coñeceu a María Mariño e o seu marido Roberto Pose, un encontro que deu lugar a unha das máis frutíferas relacións literarias de Galiza.

No 1962, traballou en programas de radio e televisión en Madrid e participou nalgunha das actividades do grupo Brais Pinto até o seu regreso a Parada en 1966. No 1973 casou con Elba Rei, coa que tivo tres fillos, e coa que vivía entre o Courel e Lugo até que se instalaron definitivamente en Santiago no 1983. No 1982 Novoneyra foi elixido Presidente da Asociación de Escritores en Lingua Galega, cargo que ocupou até a súa morte, ocorrida o 30 de outubro do 1999.


O poeta e a comunicación co pobo

A súa entrega e a súa preocupación pola comunicación co pobo, levaron a Uxío Novoneyra a escribir "Vietnam Canto" ou "Letanía de Galicia". Mantivo en toda a súa obra o compromiso nacionalista e marxista, preocupado ao tempo pola linguaxe e o resultado visual e sonoro do poema.

Entre os seus libros destacan Os Eidos (Galaxia, Vigo, 1955), con prólogo de Ramón Piñeiro, Os Eidos-2 (Galaxia, Vigo, 1974), ilustrado por Laxeiro, ao que lle dedica un extenso poema, ou Poemas caligráficos (Brais Pinto, Madrid, 1979), que recolle poemas publicados con anterioridade pero artisticamente mostrados a través da caligrafía do autor. En Muller para lonxe reúne algúns poemas de amor xa publicados e outros inéditos, ilustrados con debuxos de Carlos Pardo Teixeiro e un epílogo de Claudio Rodríguez Fer. O poemario Tempo de elexía (Vía Láctea, Oleiros, 1991) recolle esencialmente Elexías do Courel (Rialp, Madrid, 1966).

Os dous últimos poemarios de Uxío Novoneyra foron Poemas de doada certeza i este brillo premido entre as pálpebras (Espiral Maior, A Coruña, 1994) e Arrodeos e desvíos do Camiño de Santiago e outras rotas (Hércules de Ediciones, A Coruña, 1998).