Oficina do Banco de Santander. Andrea Comas / REUTERS

Mentres o paro dá moi escasos respiros á poboación, a situación dos bancos españois semella inmellorábel. No primeiro trimestre de 2009 gañaron 4.052 millóns de euros nun escenario que cualificaron como “de fonda recesión económica”. A Asociación Española da Banca, patronal do sector, indicou que o beneficio de xaneiro a marzo deste ano supón un 21% menos que en 2008, cando foi de 5.160 millóns.

Esta redución atribúena ao aumento da morosidade e aos fondos reservados para afrontala (provisións). Os bancos destinaron 4.135 millóns a este concepto no primeiro trimestre de 2009, cando no mesmo período de 2008 foran 2.456 millóns. Con todo, a Asociación Española da Banca, que preside Miguel Martín, afirmou que estes 1.679 millóns máis “non se teñen por que considerar perdidos, xa que a maior parte da morosidade adoita recuperarse co tempo”. Os impagos aumentaron do 1,23% ao 2,95%.

Estes resultados están en liña cos presentados pola Confederación Española de Caixas de Aforro (CECA). No primeiro trimestre de 2009 as caixas españolas, agás a de Castela A Mancha, intervida polo Banco de España, gañaron 2.028 millóns de euros, un 22,7% menos que no mesmo período de 2008. A morosidade das entidades que compoñen a CECA ascende a 4,64%, unha porcentaxe alta que polo momento non está a provocar perdas.

Santander e BBVA suman o 80% do beneficio total

Os datos de cada banco para o primeiro trimestre xa se coñecían, na maioría dos casos, desde hai algunhas semanas. Así, o Santander gañou máis de 2.000 millóns de euros entre xaneiro e marzo (un 5% menos). BBVA supera os 1.200 millóns de euros, cunha caída do 14% respecto ao mesmo período de 2008.

Esta tendencia a recortar ganancias, pero evitar as perdas, comezou o ano pasado. Non obstante, hai que ter en conta que en 2007 e os anos anteriores as noticias incidían nos sucesivos records de beneficios que se ían superando. En 2007 o sector financeiro da maioría dos países occidentais xa atravesaba dificultades e precisaba o rescate público.

As provisións poderían non ser suficientes

No conxunto, algúns analistas pensan que as provisións deberían ter sido aínda maiores, o que reduciría o beneficio. A operación que toman como exemplo desta situación é o control de Metrovacesa, unha das maiores inmobiliarias do país, por parte de seis entidades financeiras. O pasado 20 de febreiro Santander, BBVA, Banesto, Banco Popular e Caixa Madrid compraron á familia Sanahuja máis do 50% da compañía para cancelar a débeda que a empresa mantiña con elas 2.090 millóns. O prezo que pagaron por acción foi de 57 euros, pero hoxe o seu valor é de pouco máis de 16.

Aínda que normalmente estas entidades estarían obrigadas a declarar unha perda patrimonial de preto de 1.700 millóns de euros, puideron evitala nas contas do primeiro trimestre recorrendo a certos argumentos legais. Con todo, esta compra reflectiuse de xeito diferente no balance de cada banco involucrado: Santander reservou 190 millóns de euros para cubrir esta operación (o que supón o 20% do seu investimento). Banesto, filial do anterior provisionou só o 10% (33 millóns). O mesmo fixo BBVA, mentres que o Popular non destinou polo momento fondos a cubrir as consecuencias desta operación errada. En todo caso, as reservas quedaron moi lonxe do custe total das posíbeis perdas, que terán que asumirse nos seguintes trimestres.

Altas hipotecas e redución de empregados

Outros factores explican os grandes beneficios da banca española nunha situación de crise como a do primeiro trimestre. A revisión anual das hipotecas e as fortes oscilacións do euríbor e outros indicadores provoca que moitos propietarios estean pagando intereses superiores ao 5% cando os tipos actuais están pouco por riba do 1%. Na mesma liña, a pesar de que os bancos poden obter diñeiro do BCE ao 1,25%, os intereses que cobraron aos seus clientes á hora de conceder créditos foi superior ao 5%. O crédito concedido aumentou aínda así un 4% no primeiro trimestre de 2009.

Estas elevadas marxes sosteñen os beneficios dos bancos, que compensan ademais as dificultades cunha leve redución do número de oficinas e empregados. Prevese que esta tendencia se agudice nos próximos meses.