The Hour We Knew Nothing of Each Other
Compañía: National Theatre (Londres)
Dirección: James Macdonald
Elenco: Susan Brown, Jessie Burton, Pip Carter, Paul Chesterton, Lisa Dillon, Callum Dixon, Noma Dumezweni, Susan Engel, Susannah Fielding, Mark Hadfield, Amy Hall, Daniel Hawksford, Tom Hickey, Richard Hope, Mairead McKinley, Nick Malinowski, Shereen Martineau, Justine Mitchell, Daniel Poyser, Adrian Schiller, Amit Shah, Sara Stewart, Giles Terera, Jason Thorpe, Harry Towb, Simon Wilson, Sarah Woodward
A sempre estimulante temporada teatral londiniense vive estes días unha pequena convulsión. O pasado febreiro estreouse unha nova montaxe –a cargo do National Theatre e baixo a dirección de James MacDonald– da obra The Hour We Knew Nothing of Each Other (A hora en que non soubemos nada os uns dos outros), de Peter Handke. Trátase dunha peza que bate contra a incomprensión dunha parte do educado público que asiste ás estreas da prestixiosa institución inglesa e que recibiu críticas tan dispares coma apaixonadas. A razón? A obra de Handke consiste, basicamente, en 450 personaxes –aos que dan vida un elenco de 27 actores– que vagan arredor dunha praza, sen dicir unha soa palabra na hora e tres cuartos que dura a función. No canto de atopar unha obra teatral no sentido clásico do termo, os espectadores contemplan un fragmento de vida, un anaco do mundo trasladado ao escenario. O que a audiencia pode observar correspóndese co trasfego habitual que se pode encontrar en calquera espazo público.
O espectador avezado, non obstante, constata que Handke logra destilar un abraiante conglomerado de emocións e experiencias a través das brevísimas aparicións dos seus personaxes, mantendo un sosegado equilibrio entre gravidade e humor, entre traxedia e comedia, entre transcendencia e futilidade. A vaidade, a desesperación, o amor, o odio, a amizade, o rancor, a compaixón, a soidade, a envexa… desfilan polas táboas do teatro, nun emotivo retrato de grupo do ser humano que pretende ser, ao mesmo tempo, un himno e unha elexía. Entre o ecléctico grupo de figuras que fan as súas fugaces aparicións polo escenario hai varredores, unha parella de recén casados, bombeiros en prácticas, travestís, borrachos ouveadores, homes de negocios que bulen cara aos seus postos de traballo ou que toman un tempo para xantar, amas de casa camiño do mercado, practicantes de footing, colexiais máis ou menos desocupados, policías, skaters, un equipo de rodaxe, turistas, pescadores, ladróns, operarios, azafatas, funcionarios… Déixanse ver, tamén fuxidiamente, Moisés, Tarzán, o Gato con Botas e o Papaxeno de A frauta máxica. Fórmase unha cola –non sabemos para que– e en poucos minutos esmorece. Unha muller chora. Un home morre dun ataque e, en canto a ambulancia o leva, unha parella entra excitada nun portal para facer o amor bestialmente.
Unha celebración da calidoscópica diversidade humana? Sen dúbida; pero tamén algo máis. En realidade, Handke apunta a unha revolución da nosa forma de mirar. Segundo unhas declaracións do propio autor reproducidas no programa, a obra foi concibida nunha praza preto de Trieste, onde pasou todo o día observando e onde todos os pequenos detalles “se converteron en significativos, sen seren simbólicos”. Precisamente é esta carencia de simbolismo, a distancia que existe entre o ton desta obra e o discurso alegórico, a que nos compele a fixarnos na humildade das accións representadas, que translocen vigorosamente a relación entre os personaxes e a súa significación. Obrigados a presenciar escenas cotiás que suceden ao noso arredor todos os días, os espectadores tomamos conciencia do teatro coma espazo creador de ilusións, mais ilusións con fasquía de realidade. A nosa mirada deambula polo escenario fixándonos nos pequenos detalles que habitualmente pasan inadvertidos. Conscientes de que albiscamos só un espellismo, atopámonos coa materialidade da vida diaria. A nosa visión convértese na do pintor, atendendo sempre aos pormenores mínimos da realidade para captar a súa esencia máis profunda. O que estás vendo es ti, máis tamén algo que te transcende, dinos Handke.
Xa en 1980, na súa novela A doutrina do Saint-Victoire, Handke reparaba na pintura de Cézanne como exemplo dunha arte que mostrase o invisíbel. Nela, o protagonista, fascinado pola obsesión por ver do pintor –que nos derradeiros anos da súa vida pintou o monte Saint-Victoire unha e outra vez– lembra que este, negando que pintase “do natural”, describía os seus cadros como “construcións e harmonías que gardaban un paralelismo coa natureza”. En consonancia con este criterio, a concepción da literatura de Handke aspira á obxectividade absoluta e ansía, flaubertianamente, unha obra na que estea ausente a historia. O seu texto ideal está construído a partir de mínimas anécdotas minuciosamente descritas, xustamente porque pretende fixar na escritura o incesante devir do mundo. Ou dito doutro xeito, conseguir que a banalidade se converta en desvelamento. The Hour We Knew Nothing of Each Other resulta, vista dende esta perspectiva, unha das cimas do seu teatro.
Nunha época na que o consumo visual substituíu definitivamente a contemplación, a obra de Peter Handke constitúe un concentrado antídoto contra a trivialidade, unha revelación fulcral da nosa posición no mundo. Debido a que a conmovedora vulnerabilidade da vida que se nos descobre nesta obra é ordinaria –mesmo vulgar–, a súa translación teatral –literaria– engrandécea. Dignificada por esa extraordinaria transmutación que chamamos arte.