Accidente de Spaneir en Madrid, o pasado agosto. Reuters

O nacemento das compañías aéreas de baixo custo implicou un descenso no prezo dos billetes, un aumento da competencia e o incremento das rutas en beneficio da pasaxe. Con todo, a crise do petróleo ameazou con facer desaparecer a maioría das compañías. Un estudo alertaba de que se o prezo do cru segue por riba dos 150 euros o pipo, en tres anos en Europa só quedará a irlandesa Ryanair sen rexistrar perdas. O axuste de gastos é a única alternativa a este sector, mais trae aparellado o incremento de riscos.

A propia Ryanair traspasoulle aos clientes os seus problemas derivados da crise e en verán anunciou unha redución do 14% dos voos para o inverno, a supresión de dúas das súas cinco bases en España e unha cancelación de reservas que as autoridades consideraron abusiva porque lesionaba os dereitos dos usuarios. Ademais, os pilotos da compañía denunciaron que a empresa raciona o combustíbel para que os avións carguen con menos peso e consuman menos.

Á marxe das estratexias que adoptase, Ryanair de momento está a evitar a crise, pero outras compañías tiveron que tomar medidas máis drásticas. En setembro de 2007, a empresa de baixo custo Vueling iniciou unha crise que a levou finalmente a integrarse na filial de Iberia, Clickair, tamén de baixo custo. O panorama español é un dos máis afectados pola competencia das compañías de baixo custo e a segunda empresa do sector, Spanair, estivo a piques de saír á venda o ano pasado, cando se albiscaban as dificultades económicas derivadas do incremento do prezo do petróleo.

A propietaria de Spanair, SAS (Scandinavian Airlines) decidiu en primavera de 2007 poñer á venda a compañía española, da que é propietaria do 100% das accións. As razóns argüídas incluían "as condicións adversas do mercado da aviación en España e o alto prezo do combustíbel". Dous meses máis tarde, SAS renunciou á venda de Spanair por non atopar un comprador que pagase o auténtico valor da compañía.

Denuncias. Por outra banda, a raíz do accidente do 20 de agosto en Madrid, o Sindicatos de Pilotos SEPLA, maioritario en Spanair, denunciou presións da compañía para relaxar as normas de seguridade e asegurou que a empresa vive nunha situación de caos. Este colectivo sinalou que os distintos departamentos da dirección funcionan autonomamente e sen coordinación. Esta forma de organización é un mecanismo máis dos que se empregan para mellorar a conta de resultados e que consiste en introducir a competencia non só co exterior, senón tamén internamente dentro das empresas.
A chegada das low cost introduciu unha nova cultura de seguridade aérea. Moitas destas empresas realizan as reparacións pola noite e unha

compañía moi coñecida emprega sistematicamente falsas ameazas de turbulencias para sentar a pasaxe e vender con comodidades os produtos da súa boutique.

O escritor Isaac Rosa preguntábase no diario Público se as compañías aéreas "de verdade só aforran en catering", para lembrar a continuación que "a seguridade aérea nos últimos tempos reducíase aos perigos do terrorismo, desatendendo outros posíbeis riscos". Entre os eventuais problemas que cita o autor teñen que ver con "mantementos máis breves, avións máis vellos, menos persoal, máis horas de traballo e menos formación".

Con todo, Isaac Rosa, que admite que accidentes mortais hai poucos aínda que sexan numerosos os incidentes, non pon en cuestión o modelo aéreo español e europeo, limítase a sinalar que "se temos que asumir máis riscos, queremos saber cales".